"Pod Chełmem"
Oznaczenie: kolor zielony
Długość trasy: 10,5 km
Suma podejść: około 100 metrów
Czas przejścia: około 3 godz.
Spacer tym szlakiem przebiega północną częścią Goleszowa oraz południowymi zboczami wzgórza Chełm (stąd jego nazwa). Jest to łatwy szlak, ale posiadający ogromne walory krajobrazowe. Daje też możliwość obejrzenia kilku obiektów zabytkowych w Goleszowie.
Przebieg i opis szczegółowy szlaku:
Od budynku Gminnego Ośrodka Kultury, przy przystanku autobusowym Goleszów Centrum kierujemy się wzdłuż ulicy Cieszyńskiej w stronę Ustronia. Po przejściu ok. 400 metrów dochodzimy do wąskiej asfaltowej uliczki odchodzącej w lewo w dół. Idziemy nią ok. 50 m. i dochodzimy do ul. Wolności, która w XIX wieku stanowiła oś osadniczą Goleszowa. Idąc w dół ulicą Wolności mijamy po prawej stronie zabytkowy budynek probostwa, a po lewej rzymskokatolicki kościół parafialny w Goleszowie.
Plebania kościelna została zbudowana pod koniec XVIII wieku, a niewielkie zmiany wprowadzono w czasie remontu w 1894 roku. Front plebani jest zwrócony na zachód. Jest to obiekt murowany z kamienia i cegły, piętrowy z piwnicą pod sienią. W piwnicy i na parterze posiada sklepienia żeglaste. Obecnie, zachowując swój zabytkowy charakter, probostwo zostało gruntownie wyremontowane.
Kościół rzymskokatolicki pw. św. Michała Archanioła w Goleszowie:
Kościół parafialny, rzymskokatolicki, pod wezwaniem św. Michała Archanioła, został zbudowany w stylu neobarokowym w latach 1913 - 1921, według planu budowniczego Maksa Wrany z Cieszyna, zastępując stary, kamienny kościół zbudowany w 1293 roku, a przebudowany w XV wieku. Stary kościół, znajdujący się poniżej obecnego, został rozebrany w 1921 roku (niektóre jego fragmenty architektoniczne znajdują się w cieszyńskim muzeum). Wewnątrz obecnego kościoła parafialnego znajduje się wiele reliktów z wyposażenia poprzedniej świątyni m.in. obraz Matki Bożej Różańcowej, obraz św. Jana Nepomucena z 1877 roku oraz kilka rzeźb barokowych. Pod chórem stoi kamienna chrzcielnica - ( prawdopodobnie z XIII wieku, z pierwszego kościoła). W ołtarzu jest obraz św. Michała Archanioła. Kościół posiada też okna z witrażami.
Na południe od kościoła (nieco powyżej) usytuowana jest późnobarokowa figura przydrożna, z pierwszej połowy XIX wieku. Jest to kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena na postumencie.
Kościół ewangelicko-augsburski w Goleszowie:
Schodząc ul. Wolności po ok. 300 metrach dochodzimy do skrzyżowania. Za sklepem skręcamy teraz w prawo, w ulicę Spółdzielczą. Idąc nią ok. 250 metrów przechodzimy koło kościoła parafii ewangelicko - augsburskiej w Goleszowie.
Jest to kościół zbudowany w stylu neoromańskim w 1793 roku. Prezbiterium jest niższe od nawy głównej, wąskie, zamknięte trójbocznie, z niewielkimi pomieszczeniami po bokach. Korpus prostokątny, trójnawowy. Od zachodu wieża z klatkami schodowymi po bokach. Nad nawami bocznymi są drewniane, dwukondygnacyjne pawlacze. W środku nawy głównej - kryształowe żyrandole z pierwszej połowy XIX wieku. W ołtarzu obraz przedstawiający Ostatnią Wieczerzę, namalowany w 1857 roku przez Franciszka Mainhalta ze Skoczowa.
Zegar słoneczny przy kościele ewangelicko-augsburskim w Goleszowie:
Za kościołem znajduje się plebania zbudowana w XVIII wieku z kamienia i cegły. Jest to piętrowy, prostokątny, częściowo podpiwniczony budynek, posiadający na parterze sklepienia kolebkowe, krzyżowe i klasztorne, a na piętrze pomieszczenia sklepione kolebkowo. Elewacja frontowa plebani jest od południa. Pomiędzy starą plebanią a kościołem na małym skwerku umieszczono zegar słoneczny.
Przy parafii Ewangelicko Augsburskiej mieści się koło niewiast. Członkinie tego koła trudnią się szydełkowaniem i innymi robótkami ręcznymi. Ich prace można nabyć w przy parafialnej pracowni we wtorki od godz. od 14.00 do 16.00.
Koło kościoła w prawo, pod kątem prostym, łagodnie w górę odchodzi ul. Ogrodowa, przy której po ok.100 metrach, po prawej stronie znajduje się zajazd "Heweliusz" oferujący poza restauracją kilka miejsc noclegowych.
Minąwszy kościół ewangelicki dalej kierujemy się ul. Spółdzielczą w stronę widocznego przed nami cmentarza, przechodząc obok zabudowań należących obecnie częściowo do Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego w Goleszowie. Przed cmentarzem skręcamy w lewo i mijając stację benzynową idziemy w dalszym ciągu ulicą Spółdzielczą, która teraz przebiega pośród pól. Możemy przy okazji obserwować widoczne przed nami (od wschodu) pasmo Równicy, od południa Małą i Wielką Czantorię i wzgórza ciągnące się na ich przedpolu, a w kierunku północno - zachodnim wzgórze Chełm.
Po ok. kilometrze dochodzimy do ul. Radoniowej i skręcając w lewo idziemy nią lekko pod górę, dochodząc (po 800 metrach) do piekarni. Tutaj skręcamy w prawo i podążamy na północ ulicą Piekarniczą. Przekraczamy niestrzeżony przejazd kolejowy linii Goleszów - Wisła Głębce i po następnych 300 m. dochodzimy do ul. Przemysłowej.
Idąc nią dalej na wprost po ok. 100 m. moglibyśmy dojść do Zakładów Elektronarzędzi "CELMA" S.A. Dawniej był to największy producent elektronarzędzi w Polsce. Obecnie zakład ten przeżywa duże trudności. Na jego terenie powstał Goleszowski Park Przemysłowy, którego zadaniem jest kontynuowanie produkcji.
Dworzec PKP w Goleszowie:
My jednak kierujemy się ul. Przemysłową w lewo (od skrzyżowania z ul. Piekarniczą) i po 150 metrach dochodzimy do ul. Wolności, będącej częścią drogi powiatowej Goleszów - Skoczów. Idąc dalej prosto można dojść do dworca PKP Goleszów. Szlak prowadzi ul. Wolności w prawo, przechodząc obok przystanku autobusowego Goleszów PKP. Po 700 metrach skręcamy z ul. Wolności w lewo, kierując się w stronę Chełmu ul. "Pod Chełmem". Przekraczamy linię kolejową łączącą Katowice i Bielsko z Cieszynem, Ustroniem i Wisłą. Po ok. 150 metrach skręcamy w prawo i podchodząc łagodnie ulicą asfaltową przechodzimy przez kolonię domków jednorodzinnych, powstałych w latach 70 - tych ubiegłego wieku. Idąc tą drogą 500 metrów dochodzimy do drogi asfaltowej zwanej "Pod Chełmem". Znajdujemy się teraz w części Godziszowa o potocznej nazwie "Bryncwerk". Drogą asfaltową kierujemy się w prawo i po 350 m. dochodzimy do polnej drogi, która pod kątem 45O skręca w lewo w górę, w stronę Chełmu.
Z tego miejsca rozpościera się fantastyczny widok. Od lewej strony , w głębi widzimy fragmenty Beskidu Małego, nieco bliżej, w prawo pasmo Błatniej i głębiej - grupę Klimczoka. Na prawo od nich jest dolina Brennicy, którą otacza widoczne jeszcze bliżej pasmo Równica - Orłowa i Trzy Kopce Wiślańskie, za którymi (najdalej) widać fragment grzbietu Baraniej Góry. Na prawo od niej (w kierunku południowo - wschodnim) jest dolina Wisły, a w kierunku południowym Wielka Czantoria, z widoczną na jej szczycie wieżą widokową oraz Mała Czantoria. U ich podnóża znajdują się wzgórza południowej części Pogórza Cieszyńskiego: (od lewej) Jelenica, Kowalok, Kopieniec, Cis, Malcowa i Machowa, za którymi wyłania się góra Tuł i Ostry. Na prawo od nich widzimy fragment Jasieniowej i położony u jej podnóża Goleszów.
Bliżej nas, od lewej, widzimy kolejno: Nierodzim i biurowiec firmy MOKATE, Kozakowice, za nimi Ustroń z piramidami Zawodzia i wieżowcami Manhatanu oraz Goleszów - Równię. Najbliżej nas w odległości kilkuset metrów jest kaplica ewangelicko - augsburska w Godziszowie, linia kolejowa Goleszów - Skoczów oraz stacja PKP Goleszów.
Jeżeli z tego miejsca pójdziemy dalej prosto drogą asfaltową, to po ok. 100 metrach nasza panorama wzbogaci się o widok na położony na północ od tego miejsca Skoczów z charakterystycznym kominem ciepłowni.
Drogą polną podchodzimy ok. 400 metrów, początkowo wśród pól, a następnie lasem do dawnych kamieniołomów. W tych wyrobiskach eksploatowano wapienie cieszyńskie, które wykorzystywano do wypalania wapna w piecach wapiennych (wapiennikach) znajdujących się w pobliżu dworca PKP. Na widocznej ścianie skalnej można zaobserwować układ warstw skalnych, budujących Chełm. Warto tu zatrzymać się dłużej by delektować się ciszą spokojem i piękną scenerią.
Dawny kamieniołom:
Od kamieniołomów polną drogą wśród łąk i pól, a potem leśną ścieżką systematycznie pniemy się w górę po południowych zboczach Chełmu, kierując się stale na zachód. Po południowej stronie, w miejscach otwartych obserwujemy panoramę Goleszowa oraz Pogórza Cieszyńskiego i Beskidu Śląskiego. Po kilometrze dochodzimy do ul. Lotniczej. Naszą uwagę zwracają ogromne leje po stronie południowej (blisko ścieżki). Są to leje po bombach zrzuconych (prawdopodobnie omyłkowo) przez samoloty niemieckie w czasie II wojny światowej.
Jeżeli udamy się ul. Lotniczą w prawo w górę dotrzemy na szczyt Chełmu (451 m. n.p.m.), gdzie kiedyś znajdowała się szkoła szybowcowa. Duże zasługi w jej powstaniu i funkcjonowaniu miał Franciszek Kępka - senior, który tu mieszkał. Tu urodził się i uczył latania na szybowcach Franciszek Kępka - junior - mistrz Polski i Europy w szybownictwie, czterokrotny drugi wicemistrz świata, wielokrotny rekordzista świata i Polski w długości lotów oraz zdobywca diamentowej odznaki szybowcowej.
Stok północny Chełmu był używany do szkolenia członków Koła Szybowcowego "Start" w Cieszynie od 1932 roku. Szkołę Szybowcową Aeroklubu Śląskiego w Goleszowie, zwaną potocznie szkołą harcerska, otwarto 15 lipca 1934 roku.. W uroczystości wziął udział m.in. przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego, wojewoda śląski - Michał Grażyński. Zbudowano drewniany hangar z przybudówką. W 1936 roku zbudowano drogę na szczyt Chełmu oraz budynek administracyjno - mieszkalny, dwa nowe hangary i magazyn. W tym samym roku placówkę przemianowano na Śląską Szkołę Szybowcową LOPP na Górze Chełm im. mjr. Ludwika Idzikowskiego. Dwa lata później szkoła posiadała około 30 różnych typów szybowców np. "salamandra", "komar" i "sroka". Na początku 1939 roku zastępcą kierownika szkoły został Franciszek Kępka. W okresie międzywojennym szkoła wyszkoliła około 1,5 tys. pilotów. Po wyzwoleniu Goleszowa, już w maju 1945 roku Franciszek Kępka przystąpił do reaktywacji szkoły. Niestety w 1950 roku rozpoczęto jej likwidację, ponieważ lotnicze władze centralne podjęły decyzję o przeniesieniu szkolenia szybowcowego z gór na niziny. Ostatecznie życie szybowcowe na Chełmie zamarło wiosną 1951 roku. Jednym z ostatnich wyszkolonych pilotów był Franciszerk Kępka "junior".
Tradycje latania są jednak podtrzymywane na Chełmie, ponieważ obecnie organizowane jest tu szkolenie paralotniowe.
Teren obejmujący szczyt Chełmu jest dziś własnością prywatną. Tworzony jest tu pensjonat. Za zgodą właścicieli warto jednak wyjść na platformę widokową, gdzie kiedyś stała wieża triangulacyjna, aby obejrzeć jedną z najładniejszych na Pogórzu Cieszyńskim panoramę, dzięki temu, że Chełm o 150 metrów góruje nad otaczającymi go terenami.
Patrząc w kierunku północno - zachodnim ( z tarasu dawnego ośrodka kolonijnego), widzimy północną część Cieszyna oraz drogę dla pojazdów samochodowych biegnącą od przejścia granicznego w Cieszynie Boguszowicach w stronę Skoczowa. Daleko na horyzoncie widnieją zakłady przemysłowe Karwiny i Ostrawy, a przy bardzo dobrej widoczności można dostrzec nawet Sudety. Na prawo, w głębi, miasta Jastrzębie i Wodzisław Śląski oraz hałdy górnicze koło Rybnika. Na północ, u podnóża Chełmu, są tereny rolnicze Godziszowa, (Chełm też jest częścią Godziszowa), Kisielowa i Ogrodzonej, a za nimi - Dębowiec. W głębi dostrzec można kopalnię w Pawłowicach, za nią osiedla mieszkaniowe w Żorach, a nieco po prawej, w głębi, hałdy w okolicach Knurowa i Orzesza oraz dymiące kominy elektrowni i huty Łaziska. Patrząc na północny - wschód z miejsca gdzie stała wieża triangulacyjna widzimy najbliżej zabudowania Kisielowa, a za nimi wzgórze - Górka Wilamowicka, za którym daleko na horyzoncie wyłania się komin elektociepłowni w Pszczynie. W kierunku pólnocnym możemy więc obserwować tereny należące do Pogórza Cieszyńskiego (najbliżej), Kotliny Ostrawsko - Oświęcimskiej (dalej) oraz Wyżyny Śląskiej i Sudetów (najdalej).
W kierunku południowym ze szczytu Chełmu obserwujemy głównie południową część Pogórza Cieszyńskiego, Beskid Śląski i Beskid Śląsko - Morawski na terenie Czech. Na południowym zachodzie (po lewej) widzimy w głębi grupę Klimczoka (1117 m.) i Szyndzielni (1026 m.) ze szczególnie wyróżniającym się grzbietem Trzy Kopce (1080 m.) - Stołów(1041 m.) - Błatnia - Czupel - Zebrzydka. Przed nimi rozciąga się dolinna Brennicy, a jeszcze bliżej pasmo Lipowskiego Gronia - Równicy - Orłowej i Trzech Kopców Wiślańskich. Za nim potężny masyw Baraniej Góry, a w prawo od niego kolejno Wielka Czantoria, Mała Czantoria i Ostry. Pasmo Równicy i Czantorii rozdziela dolina Wisły. Na zboczach Równicy widać charakterystyczne piramidy Ustronia - Zawodzia, a w prawo od nich wieżowce Osiedla Manhatan w Ustroniu. U stóp Małej Czantorii, która w kierunku północnym opada blisko 400 metrowym progiem, występują wzgórza (od lewej): Jelenica, Kowalok, Cis, Grodzisko i Tuł, a przed nim Machowa. Najbliżej, na południu jest pasmo Jasieniowej z widocznymi kamieniołomami. Na prawo od niej rozciąga się czeska część Beskidu Śląskiego, czyli tzw. Beskid Śląsko - Morawski, ze szczytami Ostrego (1044 m.) , Jaworowego(1032 m.) , Ropicy (1082 m.) i górującej nad nimi Lysej Hory (1324 m. n.p.m.) - najwyższego szczytu całego Beskidu Śląskiego, z charakterystyczną wieżą telewizyjną na szczycie. Bliżej nich - kominy huty w Trzyńcu, a jeszcze bliżej nas - zabudowania "Kępy" w Dzięgielowie. W szerokim obniżeniu między Chełmem, a Jasieniową widzimy cały Goleszów, a pomiędzy Chełmem i Ustroniem - Kozakowice, Nierodzim i Hermanice.
Idąc ulicą Lotniczą w dół, w stronę Goleszowa, po pokonaniu ok. kilometra odchodzi w prawo ul. Żniwna, którą po przejściu 500 metrów możemy dotrzeć na szczyt Kępy (385m. n.p.m.), będącej jedną z kulminacji południowo - zachodniego grzbietu Chełmu.
Tutaj panorama w kierunku południowym jest podobna jak na szczycie Chełmu, ale za to, możemy uzupełnić ją o widok w kierunku zachodnim. Przed nami niewysokie pagóry w okolicy Bażanowic, za którymi obserwujemy osiedla mieszkaniowe Cieszyna, a na prawo od niego zabudowania wiosek Zamarski i Gumna. Z ul. Żniwnej można też dojść polną drogą do krawędzi dużego kamieniołomu o nazwie "Margiel", gdzie obecnie odbywa się proces rekultywacji. Dawne wyrobisko jest zasypywane żużlem z Odlewni żeliwa w Skoczowie, na który następnie nawożona jest gleba, a na niej sadzona jest trawa i drzewka. Zamierzeniem jest przywrócenie wyglądu tego terenu do stanu sprzed eksploatacji marglu.
Ul. Lotnicza w Goleszowie:
Od skrzyżowania z ul. Żniwną podążamy łagodnie ok. 500 m. w dół ul. Lotniczą. Dla osób zainteresowanych modelarstwem, szczególnie makietami kolejowymi polecam odwiedzenie domu przy ul. Lotniczej 18, gdzie właściciel chętnie pokaże zrobioną przez siebie makietę i podzieli się swoją wiedzą z zakresu kolejnictwa.
Za wiaduktem nad linią kolejową Bielsko - Cieszyn skręcamy w lewo w ul. Rolniczą. Po drodze mijamy oborę wzorcowego gospodarstwa rolnego w Goleszowie (jednego z największych w Gminie Goleszów), należącego do Państwa Janusza i Jolanty Sikorów. Ulicą Rolniczą po 500 metrach dochodzimy do ul. Wolności. Skręcamy w prawo i podążamy nią 100 metrów do skrzyżowania, na którym, ponownie kierujemy się w prawo idąc w górę ul. 1 Maja.
Budynek Urzędu Gminy w Goleszowie:
Jest to jedna z głównych ulic Goleszowa, przy której mieści się szereg ważnych dla mieszkańców Goleszowa obiektów. Idąc w górę kolejno mijamy po lewej stronie budynek apteki "Pod Chełmem", naprzeciwko której jest Dom Handlowy "Storczyk". Za nimi po lewej stronie - Ośrodek Zdrowia, a po prawej - gmach Urzędu Gminy, czyli Ratusz w Goleszowie, obiekt zbudowany w 1929 roku. Za nim nowy budynek Gimnazjum w Goleszowie, oddany do użytku w 2003 roku oraz znacznie starszy, bo zbudowany w 1912 roku, budynek Szkoły Podstawowej w Goleszowie.
Ulicą 1 Maja, mającą ok. 500 metrów długości, dochodzimy do skrzyżowania z drogą powiatową Cieszyn - Ustroń. Skręcamy w lewo i podążamy ul. Cieszyńską, obok widocznego po prawej stronie budynku dawnej Dyrekcji Cementowni "Goleszów" do widocznego obiektu Gminnego Ośrodka Kultury.






